In de vorige blogs schreven we over twee voorwaarden voor cultuursensitieve hulpverlening: luisteren en veiligheid. Maar als je echt het verschil wilt maken, komt er nog iets bij: je bewust zijn van hoe je het zelfbeeld van jongeren beïnvloedt.
Want jongeren spiegelen zich aan hoe ze worden gezien. Of beter gezegd: aan hoe ze denken dat jij hen ziet.
Jongeren met een migratieachtergrond zijn vaak op zoek naar balans tussen meerdere werelden. Thuis gelden andere normen dan daarbuiten. En de manier waarop ze worden bekeken, door leraren, begeleiders, instanties, beïnvloedt hoe ze zichzelf zien. Wat jij doet en zegt, draagt bij aan dat zelfbeeld. Of breekt het af.
Zelfbeeld jongeren: een sociaal bouwwerk
Een jongere bouwt zijn zelfbeeld niet in isolatie. Het ontstaat in interactie met de mensen om hem heen. Met ouders, klasgenoten, vrienden… en ja, ook met jou als hulpverlener.
Jouw reacties, verwachtingen en aannames geven signalen af. Als je niet oppast, zie je vooral wat misgaat. En dat zou zomaar een self-fulfilling prophecy kunnen worden.
Jongeren voelen jouw verwachtingen
De meeste jongeren voelen of je echt in ze gelooft, of al hebt opgegeven. De jongeren die je begeleidt merken dat dus ook. Ze merken of je nieuwsgierig bent, of vooral bezig bent met “fixen”.
Jongeren met een migratieachtergrond hebben vaak extra antennes voor dit soort signalen. Ze zijn gewend aan bekeken worden en aan “anders” zijn.
Dat betekent dat je als hulpverlener invloed hebt. De vraag is: wat doe je met die verantwoordelijkheid?
De complimentenmachine
Zoals hierboven uitgelegd kan iemand van je voorhoofd lezen hoe je over hen denkt. Begin dus bij jezelf, onderzoek eerlijk wat jouw mening is. Maak zo nodig aanpassingen. Pas als dat in orde is, kan je verder met de ander.
Een positief zelfbeeld ontwikkel je niet door iemand alleen maar te prijzen. Te veel complimenten worden holle frasen. Wat wel werkt? Erkenning.
Denk aan uitspraken als:
- “Je hebt duidelijk nagedacht over wat voor jou werkt.”
- “Goed dat je er bent. Dat zegt iets over hoe je omgaat met alles wat op je afkomt.”
- “Jij weet zelf het beste hoe jouw familie in elkaar zit. Vertel eens.”
Je geeft daarmee aan dat je de ander ziet als deskundige over diens leven. Dat draagt bij aan een positief zelfbeeld.
Bevraag je aannames
Cultuursensitieve hulpverlening vraagt ook hier weer om zelfreflectie.
Stel jezelf vragen als:
- Heb ik lage verwachtingen omdat deze jongere “veel meemaakt”?
- Focus ik op problemen, of ook op talenten en potentieel?
- Durf ik culturele achtergrond te bespreken zonder hem daartoe te reduceren?
Door bewust stil te staan bij wat goed gaat, zonder te overcompenseren, help je het zelfbeeld van de jongere steviger te maken.
Zelfbeeld versterken in de praktijk
Een paar handvatten die helpen:
- Vraag naar trots. “Waar ben jij goed in?” of “Wanneer voelde je je sterk?” opent nieuwe perspectieven.
- Laat ruimte voor identiteit. Vraag wat belangrijk is: taal, geloof, muziek, familie, toekomst?
- Geef keuzevrijheid. Als jongeren mee mogen beslissen, voelen ze regie. Dat geeft hen meer zelfvertrouwen.
- Breng balans. Bespreek wat niet goed gaat, maar altijd in verhouding tot wat wel werkt.
Wat blijft hangen is hoe je iemand laat voelen
Jaren later weten jongeren misschien niet meer wat je precies hebt gezegd. Maar ze weten nog wel hoe ze zich bij jou voelden. Jij hebt een steentje bijgedragen aan het “bouwwerk” van hun zelfbeeld.
Zelfvertrouwen groeit wanneer je je gezien voelt, erkend wordt en ruimte krijgt om jezelf te zijn.
Terugblik op de serie
Luisteren, veiligheid, zelfbeeld: drie schakels in dezelfde ketting. Bij Lokaal0 geloven we dat juist die zulke factoren het fundament vormen van effectieve jeugdhulp.
Meer weten of overleggen over je aanpak? Neem contact met ons op, we denken graag met je mee.