In de vorige blog schreven we dat cultuursensitieve hulpverlening begint met luisteren. Je hebt geleerd dat luisteren is geen doel op zich is. Je luistert om te begrijpen. Om vertrouwen op te bouwen. En om ruimte te maken voor iets fundamenteels: veiligheid.

Want zonder een gevoel van veiligheid kun je eigenlijk niet een echt gesprek voeren. Maar wat betekent "veiligheid" eigenlijk? En belangrijker: hoe ervaren jongeren met een migratieachtergrond veiligheid, of juist het ontbreken daarvan?

Veiligheid is geen universeel begrip

Wat voor iemand aanvoelt aan veilig, heeft weer te maken met je referentiekader. Als hulpverlener kun je denken: "We zitten in een rustige ruimte, ik ben vriendelijk, dus het is veilig". Maar veiligheid is geen optelsom van omstandigheden. Het is een gevoel, en gevoelens zijn gekleurd door ervaringen, achtergrond en context.

Voor jongeren met een migratieachtergrond is dat gevoel vaak minder vanzelfsprekend. Misschien hebben ze onveiligheid meegemaakt voor of tijdens hun reis naar Nederland. Misschien ervaren ze buitensluiting op school. Of merken ze dat mensen anders met hen omgaan vanwege hun achternaam, accent of uiterlijk.

Kortom: de bril waardoor zij naar de wereld kijken, is anders. En dus ook de manier waarop ze veiligheid ervaren.

Onzichtbare drempels

Veel jongeren met een migratieachtergrond zijn gewend geraakt aan "op hun hoede zijn". Niet omdat ze tegendraads willen zijn, maar omdat ze geleerd hebben dat niet elke omgeving veilig is.

Soms speelt taal een rol. Of cultuurverschillen in communicatie. Maar vaak gaat het om subtiele dingen: het gevoel niet begrepen te worden, blikken die oordelen verraden, de “vraag onder de vraag”.

Dat leidt ertoe dat jongeren zich soms aanpassen, terugtrekken of sociaal wenselijke antwoorden geven.

Wat wel werkt: voorspelbaarheid, erkenning en respect

Veiligheid begint bij voorspelbaarheid: weten wat je kunt verwachten. Jongeren voelen zich veiliger als jij doet wat je zegt en zegt wat je doet.

Daarnaast is erkenning cruciaal. Benoem verschillen niet als probleem, maar als realiteit. Vraag open naar hun ervaringen zonder oordeel. En toon respect, ook als iets je vreemd is.

Een kleine opmerking als: "Zeg het gerust als iets ongemakkelijk voelt, ik wil het graag begrijpen", kan een wereld van verschil maken.

Jouw houding bepaalt het klimaat

Net als bij luisteren is ook hier jouw houding de sleutel. Veiligheid zit in je toon, je timing, je lichaamstaal. In hoe je reageert op stilte. In of je een grap serieus neemt, of juist niet.

Bestempel je "vreemd" gedrag bestempelt als lastig, of als begrijpelijk gezien de context? Blijf je, ook als het even ongemakkelijk is? Stel je je kwetsbaar op, durf je fouten te maken? Zo leer je de ander dat fouten maken mag, we zijn namelijk allemaal mensen. Zo werk je aan een solide vertrouwensbasis.

Praktische handvatten voor meer veiligheid

• Bouw langzaam op. Ga niet te snel de diepte in, maar geef ruimte voor kennismaken en vertrouwen.
• Normaliseer verschillen. Spreek uit dat mensen dingen op verschillende manieren kunnen beleven of aanpakken.
• Geef regie. Laat de jongere keuzes maken waar dat kan. Dat vergroot controle en daarmee veiligheid.
• Herken signalen. Let op terugtrekgedrag, sociale wenselijkheid of plotseling stilvallen als mogelijke signalen van onveiligheid.

Veiligheid als voorwaarde, niet als bijzaak

Veiligheid is geen laagje vernis. Het is de basis van de begeleiding die je biedt. Wil je sparren over hoe jij actief kan werken aan die basis? Neem contact op met Lokaal0, we denken graag met je mee.